Jane
Austen urodzi艂a si臋 16 grudnia 1775 r. w Steventon w hrabstwie Hampshire (England).
By艂a si贸dmym spo艣r贸d o艣miorga dzieci, a zarazem drug膮 i ostatni膮 c贸rk膮 pa艅stwa
Austen (George'a i Cassandry). George Austen (1731-1805) by艂 proboszczem.
Jego roczny doch贸d - 600 funt贸w rocznie plus niewielkie korzy艣ci p艂yn膮ce z
pe艂nienia funkcji prywatnego nauczyciela - nie czyni艂 go cz艂owiekiem maj臋tnym,
zw艂aszcza z poka藕n膮 gromadk膮 dzieci. A poniewa偶 w艣r贸d nich by艂y dwie c贸rki,
ojciec nie by艂 w stanie zapewni膰 im odpowiedniego posagu, podobnie jak pan
Bennet w "Dumie i uprzedzeniu".
W 1783 r. Jane i jej starsza siostra Cassandra wyjecha艂y
do Southampton, aby tam pobiera膰 pierwsze nauki pod bacznym okiem dalekiej ciotki, pani Cawley.
Niestety wybuch epidemii jednej z chor贸b zaka藕nych zmusi艂 je
do powrotu do domu. W latach 1785-1786 siostry uczy艂y si臋 w prywatnej
szkole w Reading. Jane by艂a niestety za m艂oda, aby odpowiednio
skorzysta膰 z nauk, jakie dawa艂a szko艂a. Tak mniej wi臋cej wygl膮da艂a
edukacja Jane. Dodatkowo w domu rodzinnym siostry nauczy艂y si臋
rysowania, gry na fortepianie oraz pozosta艂ych podstawowych
umiej臋tno艣ci, kt贸re powinny posiada膰 m艂ode panny w 贸wczesnych
czasach.
Jane,
zapewne z dzieci艅stwa, wynios艂a wiele z czytania literatury, tak powa偶nej
jak i popularnej. George Austen posiada艂 bardzo obszern膮 domow膮 bibliotek臋.
W jednym z list贸w Jane pisa艂a, 偶e jej rodzina to mi艂o艣nicy czytania powie艣ci
i nikt si臋 tego nie wstydzi. By艂a bardzo przywi膮zana do XVIII-wiecznych powie艣ci,
du偶o mniej zakazywanych ni偶 te p贸藕niejsze z ery wiktoria艅skiej. Wielokrotnie
czytywa艂a powie艣膰 Richardson'a "Sir Charles Grandison", bardzo podoba艂y si臋
jej utwory Fanny Burney. Tytu艂 powie艣ci "Duma i uprzedzenie" Jane zaczerpn臋艂a
w艂a艣nie z frazy pochodz膮cej z "Cecylii" pi贸ra Burney. Kiedy inna powie艣膰 tej
autorki, "Camilla", wydana zosta艂a w 1796r., jedn膮 z zamawiaj膮cych j膮 by艂膮
panna J. Austen ze Steventon. Trzema powie艣ciami, o kt贸rych wspomina g艂贸wna
bohaterka "Opactwa Northanger" s膮 w艂a艣nie "Cecylia" i "Camilla" oraz "Belinda"
Marii Edgeworth.
W 1782 i 1784 r. pa艅stwo
Austen zainscenizowali kilka sztuk na terenie swojego probostwa. W
latach 1787-1788 pojawi艂y si臋 lepiej opracowane spektakle, mo偶liwe,
偶e pod wp艂ywem doros艂ej kuzynki Jane - Elizy de Feuillide. Co
ciekawe, Jane w "Mansfield Park" zdecydowanie nie pochwala typowo
amatorskich teatr贸w. Z tymi do艣wiadczeniami pa艅stwa Austen
wi膮偶e si臋 ma艂a ciekawostka. W 1788r. Charlotte Anne Frances Wattell
uciek艂a do Szkocji z cz艂owiekiem pochodz膮cym z bardzo skandalicznej
rodziny Twistleton. W Szkocji wzi臋li 艣lub. Jednak jeszcze przed
ucieczk膮 para wielokrotnie wyst臋powa艂a w roli aktor贸w w
przedstawieniach wystawianych przez pa艅stwa Austen.
W latach 1787 do 1793
Jane pisa艂a swoje "Juvenilia". Odzwierciedlaj膮 one w spos贸b
bardzo humorystyczny 贸wczesne czasy. Opowiadania, zebrane w
trzech tomach, zosta艂y napisane dla rozbawienia rodziny i dlatego te偶
Jane dedykuje je poszczeg贸lnym krewnym.
Lata 1795 do 1799 to
czas, w kt贸rym Jane rozpoczyna艂a prace nad pierwszymi
powie艣ciami o tytu艂ach znacznie r贸偶ni膮cych si臋 od ko艅cowych:
"Eleonora i Marianna" (ostatecznie "Rozwa偶na i romantyczna"),
"Pierwsze wra偶enia" ("Duma i uprzedzenie") oraz "Susan" ("Opactwo
Northanger"). Prawdopodobnie tak偶e opowiadanie "Lady Susan" powsta艂o
w tym okresie. W 1797 r. ojciec Jane odda艂 do wydawcy "Pierwsze
wra偶enia". Ten jednak nawet nie rzuci艂 okiem na r臋kopis.
Rodze艅stwo Jane
Najstarszy
brat Jane - James Austen (1765-1819) by艂 bardzo rozmi艂owany w nauce.
Wyjecha艂 studiowa膰 do Oxfordu w 1779 r., w wieku 14 lat. W 1787 r. otrzyma艂
艣wi臋cenia kap艂a艅skie. Mia艂 ambicje dziennikarskie, poetyckie. W latach 1789-1790
wydawa艂 wsp贸lnie z bratem Henry'm magazyn uniwersytecki "W艂贸czykij". Po przej艣ciu
ojca na rent臋 przej膮艂 po nim obowi膮zki w parafii w Steventon. Jane nie darzy艂a
szczeg贸ln膮 sympati膮 jego drugiej 偶ony - Mary Lloyd. C贸rka James'a Anna
(1793-1872) by艂a pierwsz膮 bratanic膮 Jane. Niekt贸re cz臋艣ci "Juvenilii" dedykowane
s膮 w艂a艣nie Annie. W m艂odo艣ci pr贸bowa艂a pisa膰 powie艣膰 pod bacznym okiem ciotki
Jane. Jednak po jej 艣mierci wszystkie notatki zniszczy艂a.
Edward (1767-1852) by艂 bardzo powa偶ny i solidny.
We wczesnych latach osiemdziesi膮tych zosta艂 zaadoptowany przez kuzynostwo
pa艅stwa Austen - Thomas'a i Catherine Knight. Lata 1786-1788 sp臋dzi艂 na zwiedzaniu
Europy, po czym odziedziczy艂 maj膮tek pa艅stwa Knight - Godmersham w hrabstwie
Kent i zmieni艂 nazwisko na Knight. Jego najstarsza c贸rka Fanny (1793-1882)
by艂a obok Anny ulubion膮 bratanic膮 Jane. Niekt贸re fragmenty "Juvenilii" zosta艂y
dedykowane r贸wnie偶 jej. Poniewa偶 matka Fanny zmar艂a, gdy by艂a ona bardzo m艂oda,
ciotka Jane sta艂a si臋 jej blisk膮 przyjaci贸艂k膮. Po 艣mierci Jane Funny po艣lubi艂a
baroneta. Jej syn opublikowa艂 listy Jane. Jeden z potomk贸w Funny o偶eni艂 si臋
z c贸rk膮 kuzyna ksi臋cia Filipa i kr贸lowej El偶biety II.
Henry (1771-1850) by艂 ulubionym bratem Jane.
By艂 entuzjastycznie nastawiony do wszystkiego, co robi艂. W 1788 r. podj膮艂
studia w Oksfordzie. O偶eni艂 si臋 z Eliz膮 de Feuillide (wcze艣niej ju偶 wspominan膮).
Po bankructwie w 1815r. zosta艂 kalwi艅skim pastorem. Do偶y艂 czas贸w, gdy powie艣ci
Jane zosta艂y oficjalnie wydane.
Cassandra Elizabeth (1773-1845) by艂a jedyn膮
siostr膮 Jane i zarazem jej najbli偶sz膮 przyjaci贸艂k膮. Ponad setka list贸w Jane
do Cassandry przetrwa艂a do dni dzisiejszych daj膮c nam bardziej prywatne spojrzenie
na epizody z jej 偶ycia. Narzeczony Cassandry Thomas Fowle zmar艂 w 1797r. z
powodu 偶贸艂tej gor膮czki panuj膮cej na Karaibach. Uda艂 si臋 tam jako kapelan.
D艂ugie narzecze艅stwo Cassandry (1794-1797) spowodowane nie najlepsz膮 sytuacj膮
materialn膮 panny Austen, mia艂o najprawdopodobniej wp艂yw na losy bohaterki
"Perswazji". Po 艣mierci Thomas'a Cassandra pozosta艂a w stanie panie艅skim do
ko艅ca 偶ycia. Podobnie jak Jane, cz臋sto odwiedza艂a braci i ich rodziny, a tak偶e
innych krewnych i przyjaci贸艂. To w艂a艣nie z wizyt, kt贸rych nie odby艂y razem,
narodzi艂a
si臋 korespondencja mi臋dzy siostrami.
Frank (1774-1865) oraz Charles (1779-1852)
w wieku 12 lat rozpocz臋li nauki w Kr贸lewskiej Akademii Morskiej w Portsmouth,
walczyli w brytyjskiej flocie podczas wojen napoleo艅skich, obaj zostali admira艂ami.
Nelson nazwa艂 raz Franka wspania艂ym m艂odym cz艂owiekiem. Mieli oni wp艂yw na
kreacj臋 bohater贸w "Perswazji" i "Mansfield Park".
Dorastanie w Steventon (do 1801) i Bath (1801-1806)
Jane zachwyca艂a si臋
r贸偶nymi wydarzeniami kulturalnymi. Jej wczesne listy m贸wi膮
o przyj臋ciach i zabawach tanecznych, w kt贸rych uczestniczy艂a w
Hampshire, a tak偶e o wizytach w Londynie, Bath i Southampton. Jane
zosta艂a nazwana "najpi臋kniejszym, najmniej rozwa偶nym, najbardziej
poluj膮cym na m臋偶a motylem", jakiego pami臋ta pani Mitford - jedna z
bywalczy艅 贸wczesnych przyj臋膰, na kt贸rych widywano Jane.
Jednak opis pani Mitford niekoniecznie musi by膰 prawdziwy, gdy偶 pani
ta darzy艂a Jane pewn膮 osobist膮 uraz膮.
Znamy niewiele powa偶nych
mi艂ostek Jane. W latach 1795-1796 mia艂 miejsce odwzajemniony flirt
Thomas'a Lefroy do Jane. By艂 on irlandzkim krewnym jednej z bliskich
przyjaci贸艂ek Jane. Niestety wszelkie kontakty mi臋dzy Jane a
Thomas'em zosta艂y zerwane z powod贸w finansowych. Thomas nie
by艂 cz艂owiekiem maj臋tnym i w pewnym sensie nie by艂o go sta膰 na to,
aby po艣lubi膰 bezposa偶n膮 pann臋. Wiele lat p贸藕niej przyzna艂 si臋
przed swoim siostrze艅cem do m艂odzie艅czej mi艂ostki wzgl臋dem Jane.
W
1800 r. ojciec Jane (w贸wczas ju偶 siedemdziesi臋cioletni) postanowi艂 przej艣膰
na emerytur臋 i tym samym opu艣ci膰 probostwo w Steventon, a osi膮艣膰 w Bath. Podczas
wielu lat sp臋dzonych w Bath rodzina pa艅stwa Austen ka偶dego lata wybiera艂a
si臋 nad morze. Podczas jednej z takich wypraw mia艂 miejsce pewien bardzo romantyczny
incydent, o kt贸rym Jane z pewno艣ci膮 nigdy nie zapomnia艂a. Gdy pa艅stwo Austen
sp臋dzali mi艂o czas gdzie艣 na wybrze偶u (najprawdopodobniej na po艂udniu Devonshire,
na wsch贸d od Lyme), ich c贸rka Jane pozna艂a bardzo mi艂ego, m艂odego cz艂owieka.
Bazuj膮c na opinii Cassandry m艂odzieniec zakocha艂 si臋 w Jane. Ewentualne o艣wiadczyny
by艂yby na pewno przyj臋te przez jej siostr臋. Takowych jednak nie by艂o, gdy偶
m艂odzieniec nagle zmar艂. Niestety nie wiadomo, w jakim stopniu wp艂yn臋艂o to
na Jane. Zauwa偶y膰 mo偶na jednak, 偶e historia ukazana w "Perswazjach" wyra藕nie
zawiera ten element biografii Jane Austen.
2 grudnia 1802r., kiedy
Jane i Cassandra odwiedzi艂y pa艅stwa Bigg w Manydown (niedaleko
rodzinnego Steventon), Harris Bigg-Wither, m艂odszy od Jane o 6 lat,
o艣wiadczy艂 si臋 m艂odszej z si贸str. Dziwi膰 mo偶e, 偶e o艣wiadczyny
zosta艂y przyj臋te przez Jane, mimo 偶e go nie kocha艂a. Nast臋pnego dnia,
po g艂臋bszym przemy艣leniu zaistnia艂ej sytuacji, siostry
niespodziewanie zjawi艂y si臋 na probostwie w Steventon, gdzie funkcj臋
proboszcza parafii pe艂ni艂 teraz ich brat James, prosz膮c go o pomoc w
jak najszybszym opuszczeniu tej okolicy, powrocie do Bath jeszcze
tego samego dnia. W taki spos贸b zar臋czyny zosta艂y
natychmiastowo zerwane. Mimo, 偶e zaistnia艂a sytuacja mia艂a do艣膰
niezr臋czny przebieg, nie wp艂yn臋艂a ona jednak negatywnie na dalsze
偶ycie Jane. O panu Bigg-Wither m贸wi艂o si臋, 偶e to cz艂owiek
zamo偶ny, ale przy tym niezdarny, nie grzesz膮cy urod膮, niezgrabny. W
listach, jakie Jane pisywa艂a do Cassandry w latach 1801-1804, nigdy
nie znalaz艂a si臋 ani jedna wzmianka czy aluzja do zaistnia艂ego
incydentu. Jane, podobnie jak Cassandra, pozosta艂a pann膮 do ko艅ca
偶ycia.
W 1803 r. Jane sprzeda艂a
prawa do publikacji "Opactwa Northanger", powie艣ci zatytu艂owanej
wtedy "Susan", uzyskuj膮c 艣mieszn膮 wr臋cz kwot臋 10 funt贸w.
Powie艣膰 nie zosta艂a jednak wydana za jej 偶ycia i ukaza艂a si臋 drukiem
dopiero w 1843 r. Ostatni rok w Bath to czas, gdy Jane rozpocz臋艂a
prace nad nigdy nie uko艅czon膮 powie艣ci膮 "Watsonowie".
W styczniu 1805 r. zmar艂 ojciec Jane.
Poniewa偶 wi臋kszo艣膰 dotychczasowego dochodu pana Austena
stanowi艂a renta zwi膮zana z pe艂nieniem funkcji duchownego, po jego
艣mierci wdowa i dwie c贸rki otrzymywa艂y 450 funt贸w
rocznie plus niewielk膮 sum臋 pozostawion膮 Cassandrze po 艣mierci jej
narzeczonego. Kwota ta nie mog艂aby zapewni膰 dostatniego 偶ycia bez
finansowej pomocy ze strony braci Jane. Pod koniec 1805 r.
zamieszka艂a z pani膮 Austen i jej c贸rkami Martha Lloyd,
spokrewniona z 偶on膮 James'a.
Lata sp臋dzone w Southampton (1806-1809) i Chawton (1809-1817)
W 1806 r. rodzina
pocz膮tkowo przeprowadza si臋 z Bath do Clifton, aby nast臋pnie osi膮艣膰 w
Southampton. Miejsce to nie by艂o przypadkowe. Southampton usytuowane
jest niedaleko Portsmouth, gdzie wtedy przebywali bracia Jane - Frank
i Charles.
W 1809 r. pani Austen, Jane, Cassandra i Martha
Lloyd przenios艂y si臋 do Chawton, niedaleko Alton i Winchester. Zamieszka艂y
w domku ofiarowanym im przez brata Jane, Edwarda. Chawton znajdowa艂o si臋 w
hrabstwie Hampshire, niedaleko znajomych okolic Steventon. Zanim Jane opu艣ci艂a
Southampton, pr贸bowa艂a nawi膮za膰 kontakt z wydawc膮, kt贸ry mia艂 wydrukowa膰 "Opactwo
Northanger". Nie uzyska艂a jednak 偶adnej odpowiedzi z jego strony.
Powr贸t do
Hampshire sk艂oni艂 Jane do wprowadzenia ostatnich poprawek do
"Rozwa偶nej i romantycznej". W 1811 r. powie艣膰 zosta艂a zaakceptowana
do druku na w艂asn膮 odpowiedzialno艣膰 Jane. Wydanie jej mia艂o miejsce w
tym samym roku. Pocz膮tkowo tylko najbli偶sza rodzina wiedzia艂a o tym
wydarzeniu. Jane pozostawa艂a pisark膮 anonimow膮. Ostatecznie powie艣膰
doczeka艂a si臋 przynajmniej dw贸ch pozytywnych recenzji i
przynios艂a autorce zysk rz臋du 140 funt贸w. Pod wp艂ywem
osi膮gni臋tego sukcesu Jane postanowi艂a odda膰 ponownie do wydawcy "Dum臋
i uprzedzenie". Powie艣膰 zosta艂a sprzedana w listopadzie 1812 r. i
opublikowana w styczniu 1813 r. Przez ca艂y 1813 r. Austen pracowa艂a
nad kolejn膮 powie艣ci膮 - "Mansfield Park". Koniec 1813 r. by艂
szczeg贸lnie pomy艣lny dla Jane jako pisarki. "Duma i
uprzedzenie" zyskiwa艂a coraz wi臋ksz膮 popularno艣膰. Autorka musia艂a si臋
jednak zadowoli膰 tylko 110 funtami, jakie otrzyma艂a za sprzeda偶 praw
autorskich do powie艣ci. W maju 1814 r. pojawi艂 si臋 drukiem
"Mansfield Park". W przeci膮gu 6 miesi臋cy sprzedano ca艂y jego nak艂ad.
Jane odnios艂a wielki sukces. Rozpocz臋艂a prace nad "Emm膮".
Mieszkaj膮c w Steventon
Jane pisa艂a "Juvenilia" i szkice do powie艣ci w niewielkim pokoiku,
b臋d膮cym garderob膮. W Chawton natomiast dziel膮c pok贸j z siostr膮
nie mia艂a a偶 takiej prywatno艣ci. Po jej 艣mierci brat James wspomina艂
o skrzypi膮cych drzwiach pokoju w Chawton, dzi臋ki kt贸rym by艂a
ostrzegana o zbli偶aj膮cych si臋 go艣ciach i natychmiast chowa艂a wszelkie
prace zanim kto艣 zd膮偶y艂 wej艣膰 do pokoju.
Jane cz臋sto odwiedza艂a braci i ich rodziny, innych krewnych i przyjaci贸艂.
Tak偶e i oni przyje偶d偶ali do Southampton, a potem i do Chawton. Po艣r贸d rodziny
zas艂yn臋艂a z niezwyk艂ego przywi膮zania do ma艂ych dzieci. By艂a w bardzo bliskich
stosunkach z dwiema bratanicami - Ann膮 i Fanny. W jednym z list贸w pisa艂a,
ze Fanny jest dla niej druga siostr膮; nie przypuszcza艂a, 偶e bratanica mo偶e
tak wiele dla niej znaczy膰.
W grudniu 1815 r. wydana
zosta艂a "Emma". Reedycja "Mansfield Park" w lutym 1816 r. nie
przynios艂a oczekiwanych zysk贸w. W sierpniu 1816 r. rozpocz臋艂a
pisanie "Perswazji", kt贸re uko艅czy艂a rok p贸藕niej. Rok
1816 nie by艂 pod wzgl臋dem finansowym dobrym okresem - brat Henry
zbankrutowa艂, Edward straci艂 20 000 funt贸w. Jane tak偶e nie
powodzi艂o si臋 najlepiej.
Na pocz膮tku 1817 r.
Jane pracowa艂a nad nowa powie艣ci膮 - "Sandition". Zdrowie nie
pozwoli艂o jej na kontynuowanie dzie艂a. 27 kwietnia 1817 r. spisa艂a
ostatnia wol臋, pozostawiaj膮c wszystko siostrze Cassandrze. 24 maja
przenios艂a si臋 do Winchester. Lekarze wierzyli w polepszenie jej
stanu zdrowia. Jednak nadaremnie. Zmar艂a w Winchester 18 lipca 1817
r. maj膮c 41 lat. Dok艂adnie nie wiadomo, co by艂o bezpo艣redni膮
przyczyn膮 艣mierci. Przypuszcza si臋, 偶e mog艂a to by膰 choroba Addisona.
24 lipca jej cia艂o zosta艂o spalone w katedrze w Winchester (w
tamtych czasach nie chowano kobiet, ich cia艂a palono).
Po 艣mierci Jane brat
Henry odda艂 "Perswazje" i ponownie "Opactwo Northanger" do druku.
藕r贸d艂o - Republic Pemberley
t艂umaczenie - Kasia 艁ady艅ska
zdj臋cia - Valerie Grosvenor Myer, "Niez艂omne serce. Biografia Jane Austen", Warszawa 1999