Strona Kazika - Jane Austen na ekranie
Strona Kazika Matana Duma i uprzedzenie (1995)  Aktorzy i ekipa  Zgadnij kim jestem  Zdjęcia z filmu  Zdjęcia z planu  Zdjęcia dla prasy  Co kupić?Pozostałe ekranizacje  Duma i uprzedzenie  Emma  Mansfield Park  Opactwo Northanger  Perswazje  Rozważna i romantyczna  Co kupić?Jane Austen  Biografia  Felieton - "Klasa i kasa"  Jane Austen`s Regency World        - Co to takiego?        - Nr 1, styczeń 2003        - Nr 2, marzec 2003  Linki  Co kupić?Inne  Od Redaktora  Lista mailingowa - zapisz się  Napisz do mnie  ------------  Powrót do "www.janeausten.pl"  ------------
Strona Kazika Matana

Jane Austen
(1775-1817)
Życie i rodzina


Dzieciństwo i pierwsze prace
(Steventon, od 1775)


 George Austen   Jane Austen urodziła się 16 grudnia 1775 r. w Steventon w hrabstwie Hampshire (England). Była siódmym spośród ośmiorga dzieci, a zarazem drugą i ostatnią córką państwa Austen (George'a i Cassandry). George Austen (1731-1805) był proboszczem. Jego roczny dochód - 600 funtów rocznie plus niewielkie korzyści płynące z pełnienia funkcji prywatnego nauczyciela - nie czynił go człowiekiem majętnym, zwłaszcza z pokaźną gromadką dzieci. A ponieważ wśród nich były dwie córki, ojciec nie był w stanie zapewnić im odpowiedniego posagu, podobnie jak pan Bennet w "Dumie i uprzedzeniu".

    W 1783 r. Jane i jej starsza siostra Cassandra wyjechały do Southampton, aby tam pobierać pierwsze nauki pod bacznym okiem dalekiej ciotki, pani Cawley. Niestety wybuch epidemii jednej z chorób zakaźnych zmusił je do powrotu do domu. W latach 1785-1786 siostry uczyły się w prywatnej szkole w Reading. Jane była niestety za młoda, aby odpowiednio skorzystać z nauk, jakie dawała szkoła. Tak mniej więcej wyglądała edukacja Jane. Dodatkowo w domu rodzinnym siostry nauczyły się rysowania, gry na fortepianie oraz pozostałych podstawowych umiejętności, które powinny posiadać młode panny w ówczesnych czasach.

Jane Austen, zmieniona wersja rysunku Cassandry    Jane, zapewne z dzieciństwa, wyniosła wiele z czytania literatury, tak poważnej jak i popularnej. George Austen posiadał bardzo obszerną domową bibliotekę. W jednym z listów Jane pisała, że jej rodzina to miłośnicy czytania powieści i nikt się tego nie wstydzi. Była bardzo przywiązana do XVIII-wiecznych powieści, dużo mniej zakazywanych niż te późniejsze z ery wiktoriańskiej. Wielokrotnie czytywała powieść Richardson'a "Sir Charles Grandison", bardzo podobały się jej utwory Fanny Burney. Tytuł powieści "Duma i uprzedzenie" Jane zaczerpnęła właśnie z frazy pochodzącej z "Cecylii" pióra Burney. Kiedy inna powieść tej autorki, "Camilla", wydana została w 1796r., jedną z zamawiających ją byłą panna J. Austen ze Steventon. Trzema powieściami, o których wspomina główna bohaterka "Opactwa Northanger" są właśnie "Cecylia" i "Camilla" oraz "Belinda" Marii Edgeworth.

     W 1782 i 1784 r. państwo Austen zainscenizowali kilka sztuk na terenie swojego probostwa. W latach 1787-1788 pojawiły się lepiej opracowane spektakle, możliwe, że pod wpływem dorosłej kuzynki Jane - Elizy de Feuillide. Co ciekawe, Jane w "Mansfield Park" zdecydowanie nie pochwala typowo amatorskich teatrów. Z tymi doświadczeniami państwa Austen wiąże się mała ciekawostka. W 1788r. Charlotte Anne Frances Wattell uciekła do Szkocji z człowiekiem pochodzącym z bardzo skandalicznej rodziny Twistleton. W Szkocji wzięli ślub. Jednak jeszcze przed ucieczką para wielokrotnie występowała w roli aktorów w przedstawieniach wystawianych przez państwa Austen.

    W latach 1787 do 1793 Jane pisała swoje "Juvenilia". Odzwierciedlają one w sposób bardzo humorystyczny ówczesne czasy. Opowiadania, zebrane w trzech tomach, zostały napisane dla rozbawienia rodziny i dlatego też Jane dedykuje je poszczególnym krewnym.

    Lata 1795 do 1799 to czas, w którym Jane rozpoczynała prace nad pierwszymi powieściami o tytułach znacznie różniących się od końcowych: "Eleonora i Marianna" (ostatecznie "Rozważna i romantyczna"), "Pierwsze wrażenia" ("Duma i uprzedzenie") oraz "Susan" ("Opactwo Northanger"). Prawdopodobnie także opowiadanie "Lady Susan" powstało w tym okresie. W 1797 r. ojciec Jane oddał do wydawcy "Pierwsze wrażenia". Ten jednak nawet nie rzucił okiem na rękopis.



Rodzeństwo Jane


James Austen    Najstarszy brat Jane - James Austen (1765-1819) był bardzo rozmiłowany w nauce. Wyjechał studiować do Oxfordu w 1779 r., w wieku 14 lat. W 1787 r. otrzymał święcenia kapłańskie. Miał ambicje dziennikarskie, poetyckie. W latach 1789-1790 wydawał wspólnie z bratem Henry'm magazyn uniwersytecki "Włóczykij". Po przejściu ojca na rentę przejął po nim obowiązki w parafii w Steventon. Jane nie darzyła szczególną sympatią jego drugiej żony - Mary Lloyd. Córka James'a Anna (1793-1872) była pierwszą bratanicą Jane. Niektóre części "Juvenilii" dedykowane są właśnie Annie. W młodości próbowała pisać powieść pod bacznym okiem ciotki Jane. Jednak po jej śmierci wszystkie notatki zniszczyła.

     Edward (1767-1852) był bardzo poważny i solidny.Edward Austen (potem Knight) We wczesnych latach osiemdziesiątych został zaadoptowany przez kuzynostwo państwa Austen - Thomas'a i Catherine Knight. Lata 1786-1788 spędził na zwiedzaniu Europy, po czym odziedziczył majątek państwa Knight - Godmersham w hrabstwie Kent i zmienił nazwisko na Knight. Jego najstarsza córka Fanny (1793-1882) była obok Anny ulubioną bratanicą Jane. Niektóre fragmenty "Juvenilii" zostały dedykowane również jej. Ponieważ matka Fanny zmarła, gdy była ona bardzo młoda, ciotka Jane stała się jej bliską przyjaciółką. Po śmierci Jane Funny poślubiła baroneta. Jej syn opublikował listy Jane. Jeden z potomków Funny ożenił się z córką kuzyna księcia Filipa i królowej Elżbiety II.Henry Austen

     Henry (1771-1850) był ulubionym bratem Jane. Był entuzjastycznie nastawiony do wszystkiego, co robił. W 1788 r. podjął studia w Oksfordzie. Ożenił się z Elizą de Feuillide (wcześniej już wspominaną). Po bankructwie w 1815r. został kalwińskim pastorem. Dożył czasów, gdy powieści Jane zostały oficjalnie wydane.

    Cassandra Elizabeth (1773-1845) była jedyną siostrą Jane i zarazem jej najbliższą przyjaciółką. Ponad setka listów Jane do Cassandry przetrwała do dni dzisiejszych dając nam bardziej prywatne spojrzenie na epizody z jej życia. Narzeczony Cassandry Thomas Fowle zmarł w 1797r. z powodu żółtej gorączki panującej na Karaibach. Udał się tam jako kapelan. Długie narzeczeństwo Cassandry (1794-1797) spowodowane nie najlepszą sytuacją materialną panny Austen, miało najprawdopodobniej wpływ na losy bohaterki "Perswazji". Po śmierci Thomas'a Cassandra pozostała w stanie panieńskim do końca życia. Podobnie jak Jane, często odwiedzała braci i ich rodziny, a także innych krewnych i przyjaciół. To właśnie z wizyt, których nie odbyły razem, Frank Austennarodziła się korespondencja między siostrami.Charles Austen

    Frank (1774-1865) oraz Charles (1779-1852) w wieku 12 lat rozpoczęli nauki w Królewskiej Akademii Morskiej w Portsmouth, walczyli w brytyjskiej flocie podczas wojen napoleońskich, obaj zostali admirałami. Nelson nazwał raz Franka wspaniałym młodym człowiekiem. Mieli oni wpływ na kreację bohaterów "Perswazji" i "Mansfield Park".



Dorastanie w Steventon (do 1801)
i Bath (1801-1806)


    Jane zachwycała się różnymi wydarzeniami kulturalnymi. Jej wczesne listy mówią o przyjęciach i zabawach tanecznych, w których uczestniczyła w Hampshire, a także o wizytach w Londynie, Bath i Southampton. Jane została nazwana "najpiękniejszym, najmniej rozważnym, najbardziej polującym na męża motylem", jakiego pamięta pani Mitford - jedna z bywalczyń ówczesnych przyjęć, na których widywano Jane. Jednak opis pani Mitford niekoniecznie musi być prawdziwy, gdyż pani ta darzyła Jane pewną osobistą urazą.

    Znamy niewiele poważnych miłostek Jane. W latach 1795-1796 miał miejsce odwzajemniony flirt Thomas'a Lefroy do Jane. Był on irlandzkim krewnym jednej z bliskich przyjaciółek Jane. Niestety wszelkie kontakty między Jane a Thomas'em zostały zerwane z powodów finansowych. Thomas nie był człowiekiem majętnym i w pewnym sensie nie było go stać na to, aby poślubić bezposażną pannę. Wiele lat później przyznał się przed swoim siostrzeńcem do młodzieńczej miłostki względem Jane.

Pelisa (płaszczyk) z 1815 r.    W 1800 r. ojciec Jane (wówczas już siedemdziesięcioletni) postanowił przejść na emeryturę i tym samym opuścić probostwo w Steventon, a osiąść w Bath. Podczas wielu lat spędzonych w Bath rodzina państwa Austen każdego lata wybierała się nad morze. Podczas jednej z takich wypraw miał miejsce pewien bardzo romantyczny incydent, o którym Jane z pewnością nigdy nie zapomniała. Gdy państwo Austen spędzali miło czas gdzieś na wybrzeżu (najprawdopodobniej na południu Devonshire, na wschód od Lyme), ich córka Jane poznała bardzo miłego, młodego człowieka. Bazując na opinii Cassandry młodzieniec zakochał się w Jane. Ewentualne oświadczyny byłyby na pewno przyjęte przez jej siostrę. Takowych jednak nie było, gdyż młodzieniec nagle zmarł. Niestety nie wiadomo, w jakim stopniu wpłynęło to na Jane. Zauważyć można jednak, że historia ukazana w "Perswazjach" wyraźnie zawiera ten element biografii Jane Austen.

    2 grudnia 1802r., kiedy Jane i Cassandra odwiedziły państwa Bigg w Manydown (niedaleko rodzinnego Steventon), Harris Bigg-Wither, młodszy od Jane o 6 lat, oświadczył się młodszej z sióstr. Dziwić może, że oświadczyny zostały przyjęte przez Jane, mimo że go nie kochała. Następnego dnia, po głębszym przemyśleniu zaistniałej sytuacji, siostry niespodziewanie zjawiły się na probostwie w Steventon, gdzie funkcję proboszcza parafii pełnił teraz ich brat James, prosząc go o pomoc w jak najszybszym opuszczeniu tej okolicy, powrocie do Bath jeszcze tego samego dnia. W taki sposób zaręczyny zostały natychmiastowo zerwane. Mimo, że zaistniała sytuacja miała dość niezręczny przebieg, nie wpłynęła ona jednak negatywnie na dalsze życie Jane. O panu Bigg-Wither mówiło się, że to człowiek zamożny, ale przy tym niezdarny, nie grzeszący urodą, niezgrabny. W listach, jakie Jane pisywała do Cassandry w latach 1801-1804, nigdy nie znalazła się ani jedna wzmianka czy aluzja do zaistniałego incydentu. Jane, podobnie jak Cassandra, pozostała panną do końca życia.

     W 1803 r. Jane sprzedała prawa do publikacji "Opactwa Northanger", powieści zatytułowanej wtedy "Susan", uzyskując śmieszną wręcz kwotę 10 funtów. Powieść nie została jednak wydana za jej życia i ukazała się drukiem dopiero w 1843 r. Ostatni rok w Bath to czas, gdy Jane rozpoczęła prace nad nigdy nie ukończoną powieścią "Watsonowie".

    W styczniu 1805 r. zmarł ojciec Jane. Ponieważ większość dotychczasowego dochodu pana Austena stanowiła renta związana z pełnieniem funkcji duchownego, po jego śmierci wdowa i dwie córki otrzymywały 450 funtów rocznie plus niewielką sumę pozostawioną Cassandrze po śmierci jej narzeczonego. Kwota ta nie mogłaby zapewnić dostatniego życia bez finansowej pomocy ze strony braci Jane. Pod koniec 1805 r. zamieszkała z panią Austen i jej córkami Martha Lloyd, spokrewniona z żoną James'a.



Lata spędzone w Southampton (1806-1809)
i Chawton (1809-1817)


    W 1806 r. rodzina początkowo przeprowadza się z Bath do Clifton, aby następnie osiąść w Southampton. Miejsce to nie było przypadkowe. Southampton usytuowane jest niedaleko Portsmouth, gdzie wtedy przebywali bracia Jane - Frank i Charles.

Sypialnia Jane i Cassandry w Chawton Cottage

     W 1809 r. pani Austen, Jane, Cassandra i Martha Lloyd przeniosły się do Chawton, niedaleko Alton i Winchester. Zamieszkały w domku ofiarowanym im przez brata Jane, Edwarda. Chawton znajdowało się w hrabstwie Hampshire, niedaleko znajomych okolic Steventon. Zanim Jane opuściła Southampton, próbowała nawiązać kontakt z wydawcą, który miał wydrukować "Opactwo Northanger". Nie uzyskała jednak żadnej odpowiedzi z jego strony.

     Powrót do Hampshire skłonił Jane do wprowadzenia ostatnich poprawek do "Rozważnej i romantycznej". W 1811 r. powieść została zaakceptowana do druku na własną odpowiedzialność Jane. Wydanie jej miało miejsce w tym samym roku. Początkowo tylko najbliższa rodzina wiedziała o tym wydarzeniu. Jane pozostawała pisarką anonimową. Ostatecznie powieść doczekała się przynajmniej dwóch pozytywnych recenzji i przyniosła autorce zysk rzędu 140 funtów. Pod wpływem osiągniętego sukcesu Jane postanowiła oddać ponownie do wydawcy "Dumę i uprzedzenie". Powieść została sprzedana w listopadzie 1812 r. i opublikowana w styczniu 1813 r. Przez cały 1813 r. Austen pracowała nad kolejną powieścią - "Mansfield Park". Koniec 1813 r. był szczególnie pomyślny dla Jane jako pisarki. "Duma i uprzedzenie" zyskiwała coraz większą popularność. Autorka musiała się jednak zadowolić tylko 110 funtami, jakie otrzymała za sprzedaż praw autorskich do powieści. W maju 1814 r. pojawił się drukiem "Mansfield Park". W przeciągu 6 miesięcy sprzedano cały jego nakład. Jane odniosła wielki sukces. Rozpoczęła prace nad "Emmą".

     Mieszkając w Steventon Jane pisała "Juvenilia" i szkice do powieści w niewielkim pokoiku, będącym garderobą. W Chawton natomiast dzieląc pokój z siostrą nie miała aż takiej prywatności. Po jej śmierci brat James wspominał o skrzypiących drzwiach pokoju w Chawton, dzięki którym była ostrzegana o zbliżających się gościach i natychmiast chowała wszelkie prace zanim ktoś zdążył wejść do pokoju.

Fanny Knight, już jako Lady Knatchbull     Jane często odwiedzała braci i ich rodziny, innych krewnych i przyjaciół. Także i oni przyjeżdżali do Southampton, a potem i do Chawton. Pośród rodziny zasłynęła z niezwykłego przywiązania do małych dzieci. Była w bardzo bliskich stosunkach z dwiema bratanicami - Anną i Fanny. W jednym z listów pisała, ze Fanny jest dla niej druga siostrą; nie przypuszczała, że bratanica może tak wiele dla niej znaczyć.

     W grudniu 1815 r. wydana została "Emma". Reedycja "Mansfield Park" w lutym 1816 r. nie przyniosła oczekiwanych zysków. W sierpniu 1816 r. rozpoczęła pisanie "Perswazji", które ukończyła rok później. Rok 1816 nie był pod względem finansowym dobrym okresem - brat Henry zbankrutował, Edward stracił 20 000 funtów. Jane także nie powodziło się najlepiej.

     Na początku 1817 r. Jane pracowała nad nowa powieścią - "Sandition". Zdrowie nie pozwoliło jej na kontynuowanie dzieła. 27 kwietnia 1817 r. spisała ostatnia wolę, pozostawiając wszystko siostrze Cassandrze. 24 maja przeniosła się do Winchester. Lekarze wierzyli w polepszenie jej stanu zdrowia. Jednak nadaremnie. Zmarła w Winchester 18 lipca 1817 r. mając 41 lat. Dokładnie nie wiadomo, co było bezpośrednią przyczyną śmierci. Przypuszcza się, że mogła to być choroba Addisona. 24 lipca jej ciało zostało spalone w katedrze w Winchester (w tamtych czasach nie chowano kobiet, ich ciała palono).

    Po śmierci Jane brat Henry oddał "Perswazje" i ponownie "Opactwo Northanger" do druku.


źródło - Republic Pemberley
tłumaczenie - Kasia Ładyńska
zdjęcia - Valerie Grosvenor Myer,
"Niezłomne serce. Biografia Jane Austen", Warszawa 1999